Ryzyko zawodowe, zagrożenie, działania profilaktyczne to podstawowe pojecia związane z bezpieczeństwem pracy.
Identyfikacja zagrożeń, określenie ryzyka zawodowego oraz wdrażanie działań profilaktycznych stanowi podstawowy aspekt w BHP.
Zgodnie z art. 207 § 1 Kodeksu pracy:
"Pracodawca jest obowiązany przekazywać informacje o:
1.zagrożeniach dla zdrowia i życia wystepujących w zakładzie pracy, na poszczególnych stanowiskach pracy i przy wykonywanych pracach,
w tym o zasadach postepowania w przypadku awarii i innych sytuacjach zagrażających zdrowiu lub życiu"
2. działaniach ochronnych i zapobiegawczych podjetych w celu wyeliminowania lub ograniczenia zagrożeń, o których mowa w pkt. 1 "
Dokumentem spełniający warunki informowania o zagrożeniu, ryzyku zawodowym oraz podjetych działaniach profilaktycznych jest ocena ryzyka zawodowego.
Ryzyko zawodowe
Aby lepiej zrozumieć idee oceny ryzyka zawodowego, warto wyjaśnić czym jest ryzyko zawodowe. Ryzyko zawodowe to
"prawdopodobieństwo wystąpienia niepożądanych zdarzeń związanych z wykonywaną pracą, powodujących straty w szczególności ujawnienia sie u pracowników niekorzystnych skutków zdrowotnych w wyniku zagrożeń zawodowych wystąpujących w środowisku pracy lub sposobu wykonywania pracy." (Bukała W., Szczech K., 2013 , s. 146)
Zatem "
ocena ryzyka zawodowego jest procesem, podczas którego: identyfikowane są zagrożenia, szacowana jest ciężkość następstw związanych
z ich aktywizacją oraz prawdopodobieństwo zaistnienia takiego zdarzenia. " (Główczyńska -Woelke K., 2009, s. 10)
Przebieg oceny ryzyka zawodowego
Ocena ryzyka zawodowego jest procesem wieloetapowym. Na rys. 1 przedstawiono graficznie przebieg oceny ryzyka wg normy PN-N-18002.
Rys. 1 Przebieg oceny ryzyka wg PN-N-18002
Źródło: Kowalczyk Cz., 2010, s. 12
Pierwszy etap stanowi zebranie informacji potrzebnych do oceny ryzyka zawodowego. Na tym etapie pozyskiwane są informacje o stanowiskach pracy w zakładzie.
Wśród tych informacji należy wyszczególnić (Kowalczyk Cz., 2010, s. 7):
- "charakterystyka stanowiska pracy – jakie zadania i czynności wykonuje pracownik stale, okresowo, sporadycznie, w jaki sposób, miejsce
pracy np. hala obróbki mechanicznej metali, cały teren zakładu, poza terenem zakładu,"
– "wyposażenie stanowiska w narzędzia, maszyny i urządzenia techniczne, stosowane środki ochronne, wymagania przepisów prawnych
i norm, dotyczących analizowanego stanowiska pracy,"
– "wypadków, chorób zawodowych, do których doszło w przeszłości i które wywołały:
uraz, uszczerbek na zdrowiu, uszkodzenie lub zniszczenie narzędzi, maszyn i urządzeń, zniszczenie materiału itd."
– "uciążliwości procesu pracy – wymuszona pozycja ciała: leżąca,
w przysiadzie, na kolanach, zmienne warunki środowiska pracy np. wysoka temperatura, duża wilgotność."
– "osób pracujących na analizowanym stanowisku np. kobiety w ciąży, młodociani, osoby niepełnosprawne, podwykonawcy."
Kluczową sprawą w jaki sposób pozyskać te informacje. Wśród źródeł pozyskiwania informacji o stanowisku pracy można wyszczególnić (Kowalczyk Cz., 2010, s. 7-8):
●
"instrukcja bezpiecznej obsługi stanowiska pracy narzędzia, maszyny, urządzenia ",
● "dokumentacja dotycząca wypadków przy pracy lub chorób zawodowych, jeżeli takie zdarzenia miały miejsce",
● "karty charakterystyk substancji chemicznych",
● "dokumentacja techniczno–ruchowa maszyn i urządzeń",
● "przepisy prawne i normy techniczne",
● "obserwacje stanowiska pracy",
● "rozmowy z pracownikami".
Drugi etap to identyfikacja zagrożeń, który polega na analizie "
wykonywanych czynności, w których mogą wystąpić zdarzenia niepożądane oraz określa się przypuszczalne zdarzenia i ich skutki." (Kowalczyk Cz., 2010, s. 9)
Zatem działania te dotyczą "
określeniu zagrożeń związanych z wykonywaniem każdej czynności (jakiego rodzaju wypadki mogą zaistnieć, jaki występuje rodzaj wysiłku i jakie jest jego
natężenie, czy czynności można wykonać w inny sposób niż określony w instrukcji, czy występują czynniki szkodliwe, niebezpieczne i uciążliwe, czy występują problemy ergonomiczne)." (Główczyńska -Woelke K., 2009, s. 17)
Trzeci etap oceny ryzyka polega na oszacowaniu ryzyka zawodowego. Etap ten polega na pomiarze ryzyka zawodowego w określeniu liczbowo prawdopodobieństwa wystąpienia zdarzeń, jakie mogą być skutki tych zdarzeń oraz stopień narażenia.
Na etapie tym zostaje dobrana metoda pomiaru oceny ryzyka. Wśród tych metod można wyszczególnić: metodę szacowania poziomu ryzyka zawodowego
w skali trójstopniowej, metodę RISK SCORE, metodę PHA.
Ostatni etap to wyznaczenie dopuszczalności ryzyka zawodowego. Na tym etapie nie tylko jest ustalany poziom ryzyka akceptowalnego ale przede wszystkim ustalenie działań profilaktycznych, które zmniejszą ryzyka wystąpienia zdarzeń niepożądanych czy zagrożeń z nimi związanych.
Przykład działań profilaktycznych został ujety na rys. 2. Po ustaleniu działań profilaktycznych można ocenić o ile poziom ryzyka zawodowego uległ zmniejszeniu, co stanowi podstawowy cel bezpieczeństwa pracy.
Rys. 2 Hierarchia środków profilaktycznych w celu ograniczania ryzyka zawodowego
Źródło: Główczyńska -Woelke K., 2009, s. 7
Legenda (Główczyńska -Woelke K., 2009, s. 7):
"
a) w szczególności przez odpowiednie projektowanie i organizowanie stanowisk pracy, dobór
maszyn i innych urządzeń technicznych oraz narzędzi pracy, a także metod produkcji i pracy
– z uwzględnieniem zmniejszenia uciążliwości pracy, zwłaszcza pracy monotonnej i pracy
w ustalonym z góry tempie, oraz ograniczenia negatywnego wpływu takiej pracy na zdrowie
pracowników"
"
b) przy czym pamiętać należy o nadawaniu priorytetu środkom ochrony zbiorowej przed środkami ochrony indywidualnej"
"
c) ma wymiar świadomościowy; regularnie powtarzane spełnia swoją funkcję"
Podsumowanie
"
Ocena ryzyka zawodowego odgrywa istotną rolę w procesie nadzorowania stanu bezpieczeństwa i higieny pracy. Jest też źródłem
informacji o istniejących zagrożeniach i stosowanych środkach profilaktycznych na stanowiskach pracy. Informacje te umożliwiają pracodawcy podejmowanie decyzji, dotyczących dalszych działań
na rzecz zmniejszania prawdopodobieństw wystąpienia wypadków przy pracy." (Kowalczyk Cz., 2010, s. 6)
Bibliografia
Normy prawne
Ustawa z dnia 26 czerwca 1974 r. Kodeks pracy.
Książki
Główczyńska -Woelke K., "Ocena ryzyka zawodowego", Wyd. Główny Inspektorat Pracy, Warszawa, 2009.
Kowalczyk Cz., "Jak ocenić ryzyko zawodowe?", Wyd. Główny Inspektorat Pracy, Warszawa, 2010.
Autor: Mateusz Lembicz © Wszelkie prawa zastrzeżone